OPERATÖR DESTEK SİSTEMLERİ ve AKILLI KALDIRMA SİSTEMLERİ
3EElectrotech Dergisi Mart 2012 Sayısı – Yazan: Tolga Karasu
Üretim başta olmak üzere türlü sektörlerde karşılaşılan operatör, yük, taşıma üzerine ergonomi çalışmaları, maliyetlerin düşürülmesi, operasyon hızlarının yükselmesi, çalışma standartlarının iyileştirilmesi ve genel standartlara uygunluk yönündeki gereksinimlerle ciddi önem kazanmıştır.
Amerika ve Avrupa bu konuda gerekli standartları uygulamış ve uygulatmış, teknolojik gelişmeleri bu yönde desteklemiştir. Türkiye böyle bir standartlaşma ve iyileştirme sürecinin içinde olmakla beraber daha çok çalışmaya ihtiyacı vardır.
Operatör çalışma uzayında mesafe ve hareket pozisyonlarına göre bazı tarif ve ergonomik kısıtlar belirlenmiştir. Normal şartlarda bay ve bayan operatör için aşağıdaki limitler, parça alma ve bırakma vücut şekillerine göre daha da aşağılara inebilir. ISO standartlarına göre, optimum durumda, erkeklerde 23 kg, kadınlarda ise 17 kg civarı bir yük taşınması ergonomiktir.
Belirlenen standartların üstündeki yüklerde, veya optimum şartların dışında hareket, alma ve bırakmalarda mutlaka operatöre destek sistemleri kullanılmalıdır.
OPERATÖR DESTEK SİSTEMLERİ;
Ergonomik olarak belli bir hareket-yük kombinasyonunun üzerindeki yükleme, boşaltma veya taşıma için aşağıda sınıflandırılmış sistemlerden prosese uygun olan kullanılabilir.
ELEKTRONİK – AKILLI KALDIRMA SİSTEMLERİ;
Teknolojinin ilerlemesi ve kullanıcıların zamanla artan hız, performans ve daha iyi ergonomik şart ihtiyaçları, operatör destek sistemlerinin son versiyonları olan elektrikle çalışan, servo kontrollü sistemleri güçlü bir alternatif olarak piyasaya sunulmuştur.
Akıllı kaldırma sistemleri, operatörün ergonomik seviyede tuttuğu handle( tutamak) ile yukarıda, sistemi ve yükü taşıyan gövde içindeki servomotoru kontrol etmesi ile anlatılabilir.
Burada, operatörün tutamağı yukarı yönde tetiklemesi ile motor-kasnak sistemi halatı yukarı yönde çeker, aşağı tetiklemesi ile halatı aşağı yönde kontrollü (istenen hızda) bırakır.
Sistemin ihtiva ettiği loadcell sayesinde sürekli ağırlık ölçümü yapılır, ve değişen yüklere göre anlık kontrolle, sürekli operatöre 0(sıfır) yük yansıtılır, değişen ağırlıklara uyum, aynı işi yapan pnömatik sistemlerde mevcut değildir, valften ağırlık ayarı yapmak gerekir.
Diğer operatör destek sistemleri, örneğin pnömatik manipülatörlerde, operatör kol ekseni etrafında taşıyacağı yükle beraber, kol sistemlerini de taşımak, hareket ettirmek zorundadır, halatlı akıllı kaldırma sistemlerin de ise bu ataletler mümkün mertebe düşüktür. Bu nedenle de, ciddi performans ve hız kazançları sağlanabilir.
Akıllı kaldırma sistemleri, kollu veya raylı olarak proses ihtiyaçlarına göre projelendirilir. Ray olarak da, normal bilinen raylardan farklı, %0.2 gibi düşük sürtünme katsayılarına sahip, özel alüminyum raylar kullanılır.
Örnek olması için, al-taşı-bırak proseslerinde, çok basit bir gripper tasarımı ile 10 sn çevrim zamanlarına ulaşılabilir.
Halatlı-akıllı kaldırma ve manipülatör sistemlerin de en kritik nokta, gripper(parça tutucu) tasarımıdır. Proses kullanıcısının operatör olması nedeniyle, robotlu sistemler gibi kapalı bir çevrim değildir, operatör isteyeceği, kabül edebileceği ve rahatlıkla kullanabileceği bir sistemi, tüm ekipmanları kullanarak yapmak zorunludur. Bu sebeple, tecrübe ve çözüm kabiliyetinin yüksek olduğu mühendislik firmaları ile çalışılması ve ortak çalışma yapılarak, kritik noktaların paylaşılması, sonuca ulaşılmasında ciddi faydalar sağlayacaktır.
Bu tür yüksek performansın amaçlandığı sistemlerin düşünülmesi durumdan, talep eden firmaların, sağlayıcı firmalardaki mühendislik ve servis kabiliyetlerine dikkat etmeleri standart satış ritüellerinden daha önemlidir.
Modsim hakkında bilgi;
2005 yılında modelleme ve simülasyon üzerine mühendislik firması olarak kurulan Modsim, yatırım ve darboğazların bünyesindeki simülasyon paket programları ile matematiksel irdelenmesi, olabilecek en uygun çözümlerin belirlenmesi yönünde hizmet vermektedir.
Süreç içinde, tecrübe ve gereksinimler doğrultusunda, malzeme taşıma prosesleri üzerine distribütörlüğünü üstlendiği ileri teknoloji ekipmanlar ile projelendirme, tasarım, imalat, devreye alma ve servis hizmeti sunmaktadır.
Tolga Karasu hakkında bilgi;
2003 İstanbul Teknik Üniversitesi, Makine Mühendisliği mezunu olarak çalışma hayatına başladı.
2003-2005 yılları arası Altınay Robotik ve Otomasyon bünyesinde kazandığı ciddi tecrübe ve yeteneklerle, sahibi olduğu Modsim firmasında iş hayatına devam etmektedir.